Samotyhowa, Aniela, (Pamiętnik)

Pamiętnik rozpoczyna się opisem atmosfery września 1939 w Warszawie: kopanie rowów, alarmy, schodzenie do schronów, naloty, szukanie bezpieczniejszych miejsc na przeżycie. Autorka relacjonuje "fakty domowe" oraz fakty ogólne. Później, w czasie okupacji, zapisuje także krążące wśród warszawiaków plotki i pogłoski. Koncentruje się na przedstawieniu trudności i problemów życia codziennego podczas kampanii wrześniowej i po kapitulacji: brak żywności, elektryczności, wody, węgla zimą, drożyzna i niewystarczające dochody lub zupełny ich brak. Podaje drobne szczegóły ukazujące jak dotkliwe były wówczas warunki egzystencji - zimą 1 stopień w stołowym. Odnotowuje zarządzenia okupanta: zdawanie aparatów radiowych (28 X 1939), zmiana nazw miast na niemieckie (3 XI), zamknięcie szkół (15 XI), wezwanie do młodzieży, aby zgłaszała się na roboty do Niemiec (maj 1941) i inne. 

Ważnym i interesującym wątkiem dziennika jest próba ogarnięcia wojennej rzeczywistości, skutków kataklizmu: "Zewsząd wieje zniszczeniem i klęską" (28 IX 1939). Wydaje się jednak, że diarystka ogłuszona straszliwością realności, nie znajduje adekwatnych słów, aby oddać to, co widzi i czuje. Grozę rzeczywistości porównuje z prozą Żeromskiego. Tylko on mógł rzeczy tak okrutne w szczegółach umieścić w swoich utworach.(18 X). 21 X pisze: " Ciężko chora Warszawa, poraniona na całym ciele", a 2 XI - "Chodząc dziś po Warszawie odczuwałam ją jalo wielkie cmentarzystko, jako miasto umarłych.

Zapiski odzwierciedlają niepokój diarystki o najbliższych: Janka (brata Jana Miłkowskiego) i Milę (Emilię Waryńską, z którą łączy ją wieloletnia przyjaźń). " Jestem pełna dręczącego niepokoju, żałości i żalu" pisze 1 maja 1940 roku, kiedy dowiaduje się o wywiezieniu Mili w głąb Rosji. Czasem zawierają refleksję o wpływie okupacji na ludzkie charaktery, oceniają kondycję społeczeństwa polskiego, a zwłaszcza inteligencji w okresie okupacji: ' Prowadzimy nędzarskie życie" (1 II 1941) , ' Inteligencja i wykształcenie są towarem właściwie zbytecznym". Autorka  odnotowuje z przykrością jak Polacy, także polscy policjanci traktują Żydów (napastliwość tłumu wobec Żyda w kolejce).

Odnotowuje trudności życia codziennego w czasie okupacji: brak żywności, węgla, drożyznę, problemy finansowe.

Początkowo Samotyhowa robi notatki codziennie, z nieliczymi wyjątkami. Od 1940 pisze nieregularnie, czasem kilka razy w miesiącu lub rzadziej. Tłumaczy się brakiem czasu na pisanie.

Autorka/autor: 
Sygnatura: 
11007 II
Chronologia: 
1942
Główne tematy: 
1. Zmierzenie się ze zniszczeniami wojennymi miasta. 2. Niepokój o najbliższych. 3. Życie codzienne podczas okupacji. 4. Sytuacja inteligencji w czasie okupacji