50 lat pracy w organizacjach kobiecych w Warszawie: wspomnienia osobiste

Po 50 latach zajmowania się kwestiami równouprawnienia kobiet Teodora Męczkowska czuje powinność, aby podzielić się swoimi obserwacjami i spostrzeżeniami.

Kreśli obraz organizacji kobiecych na ziemiach polskich  w końcu XIX - zostaje wówczas przyjęta do do jednej z nich oraz ich dynamicznego rozwoju na początku XX wieku, zwłaszcza podczas I wojny światowej. Przybliża zagadnienia istotne dla ruchu feministycznego: praca kobiet, dostęp do wykształcenia, prawa polityczne i społeczne. Prezentuje dwa nurty wyraźnie widoczne w polskim ruchu: zaangażowany w odzyskanie niepodległości lub walczący o równouprawnienie i wyzwolenie kobiet. Przedstawia kilka organizacji, z którymi współpracowała, ich cele statutowe, działalność, ważniejsze osiągnięcia, członkinie oraz sympatyków. Wymienia Koło Kobiet Korony i Litwy, zakonspirowane stowarzyszenie, którego głównym celem była praca na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości, ale też budzenie kobiet ze stanu bierności. Omawia utworzenie w 1899 Delegacji Pracy Kobiet, rolę jaką odegrała tu Paulina Kuczalska-Reinschmit, z oficjalnym zadaniem zdobywania dla kobiet nowych miejsc pracy i możliwości kształcenie, a zakonspirowanym - szczegółowym planem wyzwolenia kobiety ze społecznej i obyczajowej niewoli. Opisuje utworzenie w 1907 Związku Równouprawnienia Kobiet Polskich oraz jego cele: wywalczenie dla kobiet praw politycznych, społecznych i obyczajowych. Sprowadzało się to do postulatu - te same prawa, co mężczyźni, a wszelkie ograniczenia wynikające z racji płci muszą być usunięte. Przybliża rozłam w  Związku, którego podłożem było przeświadczenie, że nie można sprawy kobiecej izolować od innych oraz powstania Stowarzyszenia Równouprawnienia Kobiet Polskich z programem zbliżonym do programu ZRKP - z jedynym zastrzeżeniem, że kwestii kobiecej nie można oddzielić od innych reform. Szerzej prezentuje działalność Stowarzyszenia: oświatową (prowadzenie kursów dla kobiet; liczba uczennic w niektórych latach dochodziła do 150), wydawniczą (cykl - "Kobieta w życiu społecznym"), propagandową (odczyty na prowincji). Jako sukces stowarzyszenia wymienia zorganizowanie Zjazdu Kobiet Polskich w 1907. Wspomina inne organizacje: Towarzystwo Ochrony Kobiety, Towarzystwo Abolicjonistów, działającą w czasie I wojny Ligę Kobiet Polskich Pogotowia Wojennego, Związek Obywatelskiej Pracy Kobiet, Polskie Stowarzyszenie Kobiet z Wyższym Wykształceniem.

Autorka referuje działania mające doprowadzić do uzyskania przez kobiety praw wyborczych, nakreśla sytuację w zaborze rosyjskim i w Galcji, które przedstawiały się odmiennie, pokazuje, jaką rolę odegrał Zjazdu Kobiet Polskich w 1917 w tej sprawie. Relacjonuje prace Komitetu Wykonawczego, który był komisją organizacyjną Zjazdu. Napomyka o powstaniu Centralnego Komitetu Politycznego Równouprawnienia Kobiet Polskich w styczniu 1918 dla koordynowania walki o polityczne prawa kobiet, który po proklamowaniu pełnego równouprawnienia przez Rząd Lubelski przestał być potrzebny i omawia działania nowej organizacji, która pojawia się 30 maja 1919 - Klub Polityczny Kobiet Postępowych, której celem było promowanie obecności kobiet w życiu politycznym.

Męczkowska przedstawia sylwetkę Pauliny Kuczalskiej-Reinschmit, głównej postaci ruchu feministycznego na przełomie wieków, jednostki wybitnej, która przez kilkadziesiąt lat nadawała kierunek i wytyczała drogi polskich feministek, bezkompromisowej, skupionej, zrównoważonej idealistki. Według pamiętnikarki miała dobre wykształcenie ogólne, duże wyrobienie społeczne, zręczność w sprawach propagandowych, ale brakowało jej zmysłu praktycznego. Przypomina nazwiska wielu innych członkiń organizacji kobiecych: Józefa Bojanowska, Kazimiera Bujwidowa, Teresa Ciszkiewicz, Felicja Czarnecka, Zofia Daszyńska-Golińska, Maria Dulęba, Ludwika Jahołkowska-Koszutska, J.Jeteyko, Maria Gomólińska, Maria Konopnicka, Eliza Orzeszkowa,Romana Pachucka, Stefania Sempołowska, Maria Siedlecka, Cecylia Śniegocka, Maria Turzyma, Cecylia Walewska, Władysława Weychert-Szymanowska, Maria Wysłouchowa. Wymienia sympatyzujących z ruchem mężczyzn: W. Dawid, S. Kempner, H. Konic, L. Krzywicki, A. Lednicki, W. Łypacewicz, W. Makowski, W. Męczkowski, S. Posner, J. K. Potocki, S. Stempowski, A. Świętochowski, J. Wasowski i inni.

Wylicza tytuły prasowe związane z feministkami: "Ster. Dwutygodnik do Spraw Wychowania i Pracy Kobiet" (w latach 1895-1897) wydawany we Lwowie, reaktywowany w 1907 w Warszawie), krakowskie "Nowe Słowo" szerzące tę samą ideologię co "Ster" oraz "Przodownica" Marii Wysłouchowej, pismo dla kobiet wiejskich. Pisze o zainteresowaniu prasy polskiej tematyką feministyczną i przychylnym redaktorom  "Ogniwa" oraz "Tygodnika Ilustrowanego" (Stanisław Stempowski - partner Marii Dąbrowskiej, Stanisław Posner), wymienia tytuły pism poddające "zbzikowane feministki" i ich poglądy surowej krytyce: "Kłosy", "Rola". 

Pamiętnikarka nie pisze dużo o sobie. Wspomina, że prowadziła wykłady z biologii dla dorosłych i dorastających panien i umiała wzbudzać ich zainteresowanie przedmiotem, aktywnie propagowała pracę zarobkową zamężnych kobiet, angażowała się w działania przeciw prostytucji. Obszernie omawia problemy szkolnictwa dla kobiet i ich kształcenia (dla Męczkowskiej o zasadniczym znaczeniu dla kwestii kobiecej): m.in. niski poziom szkół oraz trudny dostępny do nauki na pozimie uniwersyteckim. Wypowiada się na temat świadomego macierzyństwa - uważa, że jeśli chodzi o człowieka dbać należy nie o ilość, ale o jakość.

Autor/Autorka: 
Miejsce powstania: 
Warszawa
Opis fizyczny: 
k. 179, k. 174-179 puste; 21x15 cm
Postać: 
zeszyt
Technika zapisu: 
rękopis
Język: 
Polski
Dostępność: 
zasób jest dostępny
Data powstania: 
1952
Stan zachowania: 
dobry
Sygnatura: 
10302 II
Uwagi: 
zasób - 9 zeszytów 16 - kartkowych w kratkę, autorka pisze na jednej stronie; atrament pierwotnie niebieski - wyblaknięty, dość częste nadpisania innym kolorem niebieskim i czarnym; papier pierwotnie biały - pociemniały [jakby beżowy] Polskie Stowarzyszenie Kobiet z Wyższym ... organizacja międzynarodowa, której celem było nawiązanie przyjacielskich stosunków między kobietami i wymiana doświadczeń, zwłaszcza w dziedzinie naukowej. 3 marzec 1926 - Zebranie założycielskie Przewodnicząca K. Ponikowska, wice prze: Waleria Walewska/Waniewska; członkinie zarządu: Helena Więckowska, Matylda Biehlerówna, Dembińską i Męczk; Fragmenty Statusu stowarzyszenia: m.in. ułatwianie kobietom studiów wyższych, także zagranicą czy ułatwianie kobietom dostępu do stanowisk opowiadających ich wykształceniu i zapewnianie im należytego wpływu w różnych dziedzinach życia;fundowanie stypendia; zakładanie bibliotek, szkół i klubów; w 1934 przejęło i postawiło na wysokim poziomie Gimazjum żeńskie im. J. Słowackiego; w 1938 i 37 protestują przeciwko rasistowskim ograniczeniom dostępu do nauki;
Słowo kluczowe 1: 
Słowo kluczowe 2: 
Rodzaj zasobu: 
Archiwum osobiste
Główne tematy: 
1. Organizacje kobiece końca XIX i początku XX, też okres międzywojenny: ich cele statutowe, osiągnięcia, członkinie. 2. Główne postulaty ruchu feministycznego: równouprawnienie, praca, płaca, edukacja. 3. Szkolnictwo dla kobiet. 4. Sylwetka Pauliny Kuczalskiej-Reinschmit
Zakres chronologiczny: 
Od 1896 do 1947
Nośnik informacji: 
papier
mikrofilm
Typ zasobu: 
relacja