[brak]

Relacja powstała w 1945 roku, obejmuje wydarzenia z okresu 1941-1945.

Tekst otwierają informacje z 24 kwietnia 1941 roku, dotyczące działań Niemców i Litwinów w Wilnie. Autorka zapisała, że urządzali oni łapanki na "komsomolców i sowieckich aktywistów".

Autorkę aresztowano wraz z rodzicami w czasie akcji przeprowadzonej w żydowskie święto Jom Kippur. Przeprowadzono selekcję, w czasie której oddzielono kobiety od mężczyzn, internowano ją przez czterdzieści godzin, później zwolniono.

Relacja zawiera wiele informacji dotyczących brutalności litewskiej policji. Oficerowie rabowali ludność żydowską, dokonywali zaboru mienia, bili i terroryzowali. Od jesieni 1943 roku w mundury wyposażona została także policja żydowska, która – wedle słów Autorki – w krótkim czasie zaczęła zachowywać się podobnie do litewskiej.

Autorka zapisała, że w roku 1943 w wileńskim getcie zdarzały się "fałszywe wywózki". Proceder polegał na przekazywaniu informacji o możliwości dobrowolnego wyjazdu do getta w Kownie, w którym znajdowała się część Żydów pochodzących z Wilna (możliwość zjednoczenia z rodziną). Informowano także, że getto w Kownie było mniej przeludnione i panowały w nim lepsze niż w Wilnie warunki. Do dobrowolnych wywózek najczęściej zgłaszała się młodzież, której rodzice znajdowali się w Kownie. Strażnicy przeprowadzali selekcję i najmłodszych Żydów (aktywnych, zdolnych do buntu lub wspierających ideologię komunistyczną) przenosili do dalszych wagonów. Później wagony te odłączano od pociągu i kierowano do Ponar – miejsca, w którym dokonywano masowych egzekucji.

Relacja zawiera opis prac wykonywanych w obozie Kaiserwald (pod Rygą) oraz informacje o, wedle Autorki, kwitnących w obozie romansach i relacjach damsko-męskich. Zapisała ona, że strażnicy przymykali oczy nie tylko na związki między więźniami i więźniarkami, ale też że zdarzały się związki pomiędzy więźniarkami i żydowskimi strażnikami. Opisała także "akcję dziecko", czyli likwidację wszystkich obecnych w obozie (i getcie w Rydze) dzieci.

Zrelacjonowała swój pobyt w obozie Stutthof. Początkowo spędziła w nim dwa tygodnie, w czasie których nie przydzielono jej do pracy, zamiast tego większość dni spędzała na przymusowych, wielogodzinnych apelach. Zanotowała, że strażniczkami były Rosjanki, w przeważającej większości niezwykle brutalne.

Opisała pracę na wsi, przy zbiorach warzyw, oraz powrót do obozu Stutthof po zakończeniu prac okresowych. Zawarła lakoniczne informacje o przewiezieniu jej ze Stutthof do Elbląga i ewakuacji powrotnej do obozu. Stutthof zmienił się przez czas jej nieobecności, panowała tam epidemia tyfusu plamistego. Była tak zjadliwa, że więźniarki zaczęły podejrzewać strażników o zaszczepianie choroby więźniom celem ich likwidacji.

Autorka opisała swoją ostateczną ewakuację z obozu Stutthof i miesięczny pobyt w stodole pod Ladenburgiem (Badenia-Wirtembergia). Stamtąd kazano więźniarkom przejść około trzydziestu kilometrów do wioski Ryben. Tam Autorka przeżyła nalot i bombardowanie, po którym strażnicy pilnujący więźniarek uciekli, pozostawiając je samym sobie. Autorka zapisała, że korzystając z braku nadzoru, postanowiła schować się na strychu. Po dwóch dniach w ukryciu zobaczyła wkraczające do wioski wojska radzieckie. Zanotowała także, że na widok wyniszczonych kobiet, żołnierze zaczęli rabować niemieckie domy i przynosić wyzwolonym więźniarkom jedzenie i ubrania odebrane Niemkom.

 

Relacja zawiera wiele dat dziennych i nazwisk zarówno oprawców jak i ofiar (brak jednak imion najbliższej rodziny). Dużo informacji o chorobach i śmiertelności. Opisy bardzo lakoniczne, dość emocjonalne. W relacji literówki.

Autor/Autorka: 
Inny tytuł: 
[Relacja Chai Morawskiej]
Opis fizyczny: 
13 stron rękopisu w języku polskim + odpis w maszynopisie.
Postać: 
kartki w teczkach
Technika zapisu: 
maszynopis
rękopis
Język: 
Polski
Dostępność: 
Dostępny do celów badawczych
Data powstania: 
1945
Stan zachowania: 
Dobry, czytelny i zdigitalizowany tekst
Sygnatura: 
301/276
Tytuł kolekcji: 
Zespół: Relacje ocalałych z holokaustu (zespół 301)
Uwagi: 
Ze słów Autorki spisał Epstein.
Słowo kluczowe 2: 
Słowo kluczowe 3: 
Rodzaj zasobu: 
Kolekcja
Nośnik informacji: 
papier
nośnik elektorniczny
Typ zasobu: 
relacja