b.t. [Nawiązując do listu…]

 

Jest to wspomnienie z września i października 1939 r. Autorka pracowała wówczas w Komendzie Wojewódzkiej Policji Państwowej w Łodzi.

Na początku autorka wspomina swojego kuzyna, Czesława Gryca z Radomska (syna Antoniego i Józefy z Radłowskich), który jako funkcjonariusz Policji Państwowej został we wrześniu 1939 r. ewakuowany na tereny wschodnie i tam internowany przez Armię Związku Radzieckiego. Jak wynika z wysłanej przez niego kartki pocztowej z dnia 15.12.1939 r., przebywał w obozie w Ostaszkowie, później prawdopodobnie w obozie w Obłaść Stalino Rejon Junakiewo Kop. Junkom. Z listu córki Czesława, Bożeny Gryc (list znajduje się w aktach Czesława Gryca), dowiadujemy się, że prawdopodobnie zginął w Katyniu.

Na początku września kuzyn przyszedł do niej na Komendę w Łodzi i oznajmił, że zostali rozbici pod Kutnem. Pożyczył od niej pieniądze na fryzjera i miał  oddać, jak tylko odbierze swoje wynagrodzenie. Miała dostarczyć je jego rodzinie w Radomsku. Jednak już się nie pojawił. Później, około roku 1941/42, wczesną wiosną przybył do nich mężczyzna, którego nazwiska nie pamięta, i oświadczył, że był  Ostaszkowie razem z Czesławem Grycem. Gdy była wymiana więźniów pomiędzy ZSRR i Niemcami, on wraz z kilkoma innymi więźniami został wymieniony. Czesław Gryc poprosił go wówczas o przekazanie listu rodzinie. Ponieważ nie mogli mieć niczego przy sobie, mężczyzna nauczył się na pamięć adresu rodziny Czesława oraz zapamiętał treść listu, którą przekazał następnie rodzinie. Opowiedział także o pobycie w Ostaszkowie i swojej ucieczce ze szpitala w Warszawie. Obóz znajdował się w klasztorze na małej wysepce na jeziorze. Więźniom dowożono żywność łodzią, ale było jej niewystarczająco. Musieli dożywiać się rybami z jeziora. Wkrótce zaczęli chorować i umierać. Na wyspie nie było miejsca na chowanie zmarłych, więc po jakimś czasie wrzucano ich do jeziora. 

Dalej autorka opisuje swoje losy podczas ewakuacji Komendy. Wywieziono ich (autorkę, inspektora Brożyńskiego, Złotowskiego i Irenę Gąsiorkiewicz) służbowym autem najpierw do Warszawy, a potem dalej do Kostopola. Tam zatrzymali się na kwaterze. Widzieli tam dużo rannych żołnierzy polskich. Następnego dnia przeniesiono ich do budynku szkolnego. Wieczorem wtargnęło tam trzech żołnierzy rosyjskich, poprzecinali kable telefoniczne i wyprowadzili rozbrojonych inspektorów. Na boisku zgromadzono rozbrojonych żołnierzy polskich. Kobiety wybiegły na ulicę. W mieście pełno było radzieckiego wojska na koniach. Ktoś wskazał im drogę do torów kolejowych, gdzie czekała salonka prezydenta. Udało im się dostać do pociągu, gdzie dostały coś do jedzenia. Wkrótce pociąg ruszył. Po drodze napotkali uszkodzony most i pociąg trzeba było ewakuować. Na pobliskim dworcu przesiedli się do pociągu towarowego. Wszystkie stacje po drodze przepełnione były uchodźcami. Wysiedli na jednym z przystanków i dalej szli przez las do Kowela, gdzie dołączyli do idących po wizy zagraniczne. Znaleźli się w budynku strzeżonym przez żołnierzy radzieckich. Tam kazali wpisywać się do księgi, w której była prośba Polaków do rządu radzieckiego o opiekę nad Polską. Powiedziano im, że to nie podpisze, nie będzie wypuszczony. Wiz nie otrzymali. Dalej jechali pociągami towarowymi przez Chełm, Włodawę, a następnie dorożką przez Parczew, Siedlce do Baranowicz, gdzie mieszkał brat autorki. Tam dowiedzieli się, żeby nie starać się o wizę, bo tylko robią listy, a zapisanych później nocami wywożą w głąb Rosji. Na takiej liście znalazł się także jej brat. Po zaopatrzeniu się w żywność ruszyli w drogę powrotną w stronę Warszawy. Po wielu trudach dotarli do stolicy, a stamtąd pociągiem osobowym do Łodzi. W domu autorka znalazła się pod koniec października. Tam dowiedziała się, że podczas jej nieobecności codziennie przychodził oficer niemiecki i pytał, czy wróciła. Następnego dnia wyjechała do rodziny do Radomska.

Miejsce powstania: 
Radomsko
Opis fizyczny: 
ksero rps., 13 s. zszyte.; ; 20 x 21 cm
Postać: 
oprawa zeszytowa
Technika zapisu: 
rękopis
Język: 
Polski
Miejsce przechowywania: 
Dostępność: 
tak
Data powstania: 
2026
Stan zachowania: 
dobry
Sygnatura: 
AW III/289
Tytuł kolekcji: 
Kolekcja relacji / Akta Czesława Gryca
Słowo kluczowe 1: 
Słowo kluczowe 2: 
Słowo kluczowe 3: 
Data dzienna: 
piątek, Marzec 10, 1989
Rodzaj zasobu: 
Kolekcja
Nośnik informacji: 
papier
Typ zasobu: 
pamiętnik/wspomnienia