b.t. [We wrześniu 1939 r. miałam…]

Autorka opowiada o losach swojej rodziny w czasie II wojny światowej. W 1939 r. miała 16 lat i ukończyła 4 klasy gimnazjum im. Królowej Jadwigi we Lwowie. Mieszkała w rodzinnym Podkamieniu, k. Brodów, woj. tarnopolskie. Miasteczko słynęło z zabytkowego kościoła i klasztoru. Ojciec autorki pracował w Urzędzie Drogowym w Brodach.

Po wybuchu wojny w miasteczku stacjonowało wojsko polskie. W domu Janiny zatrzymał się siostrzeniec gen. Sosnkowskiego, a po nim kpt. Korczyński z żoną i córką. Na wieść o wejściu Armii Czerwonej do Polski kapitan z rodziną pośpiesznie wyjechali. Potem przysłali kartkę z Węgier. Wkrótce w miasteczku pojawiło się wojsko radzieckie – ubogo ubrane, z karabinami na sznurkach, o azjatyckich rysach. Wszystkie urzędy w Podkamieniu przejęli Żydzi i Ukraińcy. Zaczęły się aresztowania: wójta, policjantów, urzędników. Kto mógł, uciekł wcześniej. Aresztowani zostali wywiezieni i wymordowani. Wrócił tylko wójt Trocki. Ojca autorki ciągle wzywało NKWD, ale wypuszczało go. Wstawiał się za nim enkawudzista (Ukrainiec – Rysztyniak z Żytomierza), który zamieszkał u nich. Matka Janiny wysyłała jego żonie i matce paczki. Po pewnym czasie sprowadził żonę do Podkamienia. Żyli w zgodzie, nawet zaprzyjaźnieni.

W lutym 1940 r. rozpoczęły się wywózki na Sybir. Rodzina Janiny też była na liście, ale ich lokator nie dopuścił do ich wywozu. Ojciec cały czas pracował w Urzędzie Drogowym. Janina w październiku 1939 r. pojechała do Lwowa, by rozpocząć naukę w liceum, ale po Bożym Narodzeniu szkołę zlikwidowano i przekształcono w dziesięciolatkę. Od tej pory uczyła się w domu, zdając eksternistycznie w Brodach klasę IX i X.

Przyjście Niemców było dla nich wybawieniem. Wojsko było dobrze ubrane, uzbrojone, czyste, zachowywało się przyzwoicie. Szybko zabrali się do likwidacji Żydów. Mężczyźni zostali zmuszeni do prac drogowych. W policji byli tylko Ukraińcy, którzy wyłudzali od nich pieniądze w zamian za życie. Po jakimś czasie wywieziono wszystkich Żydów do Złoczowa, gdzie ich wymordowano.

W Brodach powstał Komitet Opieki Społecznej. Matkę Janiny poproszono, by została jego przedstawicielką na Podkamień i zorganizowała kuchnię dla najuboższych. Wydawano w niej obiady dla dzieci, których ojcowie nie wrócili z frontu.

W 1944 r. napadli na nich banderowcy, rabując prawie wszystko. Grozili śmiercią, tylko cudem udało im się ocalić życie. Ukraińcy zapowiedzieli, że wrócą. Wtedy rodzina postanowiła uciec do Brodów. Ojciec nadal pracował w swoim biurze, a Janina w Opiece Społecznej. 14. marca przyszła wieść o pogromie polskiej ludności w Podkamieniu. Ponieważ wiele rodzin było mieszanych, zdarzało się, że mąż zabijał żonę, brat siostrę, syn matkę, dlatego że były ochrzczone w polskim kościele. W 1943 r. do Podkamienia przybyło wielu Polaków z Wołynia (prawdopodobnie z Poczajowa), uciekających przed mordami ukraińskimi. Schronili się w klasztorze. Komitet sprawował nad nimi opiekę. Matka Janiny często dowoziła im z Brodów jedzenie i ubranie. Pewnego razu mało nie straciła przy tym życia, bo po drodze zatrzymali ją Ukraińcy. Do masakry doszło, gdy zbliżał się front. Ukraińcy powiedzieli wycofującym się Niemcom, że w klasztorze jest polska partyzantka. Niemcy kazali otworzyć bramy i wtedy Ukraińcy wdarli się do klasztoru. Mordowali wszystkich, kto im wpadł w ręce. Tylko nieliczni się uratowali. Uciekali kanałami, chowali się w lesie, zakopując się w śniegu. Ukraińcy chodzili po polskich domach i wykańczali niedobitków.

Gdy front był już bardzo blisko, znajomy Niemiec pomógł rodzinie Janiny wyjechać na zachód. Znaleźli się w Boguchwale, k. Rzeszowa. Tu w listopadzie 1944 r. został zamordowany brat matki, Wincenty Wacinowski. Zabił go funkcjonariusz bezpieki, Gajocha, podejrzewając go o przynależność do AK.

Autor/Autorka: 
Miejsce powstania: 
Kraków
Opis fizyczny: 
rps., 7 s. luź.; ; 30 cm
Postać: 
luźne kartki
Technika zapisu: 
rękopis
Język: 
Polski
Miejsce przechowywania: 
Dostępność: 
tak
Data powstania: 
1992
Stan zachowania: 
dobry
Sygnatura: 
AWII/732
Tytuł kolekcji: 
Archiwum Wschodnie
Słowo kluczowe 1: 
Słowo kluczowe 2: 
Słowo kluczowe 3: 
Nośnik informacji: 
papier
Typ zasobu: 
pamiętnik/wspomnienia