Kanwa i na kanwie

Zasób składa się ze wspomnień wojennych Adama Uziembły, które zostały zredagowane oraz uzupełnienione przez Anielę Uziembło, córkę autora. Wspomnienia rozpoczynają się od krótkiego życiorysu Adama Uziembły, który spisał swoją relację w latach 60. XX w.

Opowieść Adama Uziembły rozpoczyna się w dniu wybuchu II wojny światowej. Autor przeczuwa porażkę kampanii wrześniowej, co jest sprzeczne z powszechnymi odczuciami podczas mobilizacji. Słyszy rozmowę dwóch służących, które wraz z innymi mieszkańcami Warszawy przygotowywały okopy, porównuje ich słowa z radiowymi hasłami nawołującymi do walki i składania ofiary na rzecz narodu z podobnymi odezwami Hitlera i Mussoliniego. W tym czasie na Okęcie spadają niemieckie bomby. Z wpisów Aniel Uziembło dowiadujemy się, że późnym latem 1939 r. uczyła się do egzaminów, była także zajęta organizowaniem obozu harcerskiego i opieką nad chorującą babcią Stanisławą Kalińską. W drugiej połowie sierpnia 1939 r., po zawarciu paktu Ribentropp-Mołotow, drużyna harcerska Anieli zgłosiła się do wojskowej służby pomocniczej. 

Adam Uziembło opisuje bombardowania, strach i panikę warszawian, którzy dokonują samosądów na osobach podejrzanych o szpiegostwo i kolaborację z Niemcami. Jest jednym z ochotników patrolujących okolice placu Narutowicza, sprawdza m.in. czy okna domów są odpowiednio zaciemnione. Po pewnym czasie wraz z rodziną i znajomymi opuszcza miasto, kierując się w stronę Świdra. Ktoś opowiada mu, że okoliczna ludność zatłukła kijami niemieckiego pilota, który ocalał po zestrzeleniu bombowca. Rodzina Uziembłów zostaje zakwaterowana w Otwocku. Po radiowym komunikacie prezydenta Stefana Starzyńskiego, który wzywał do obrony miasta, Adam decyduje się wrócić do Warszawy. Zajmuje się tam m.in. zaopatrzeniem schronisk dla uciekinierów z zachodniej części kraju  (Bydgoszczy, Torunia, Inowrocławia). W tych trudnych warunkach opisuje wiele sytuacji, w których ludzie wykazują się wielkodusznością i odwagą.

Po kapitulacji Warszawy rozpoczyna się masowa migracja ludności cywilnej. Warszawianie pocieszają się, że okupacja jest stanem przejściowym, jednak Uziębło nie podziela tego optymizmu. Aniela do relacji ojca dodaje więcej informacji o codziennym życiu w mieście, w którym każdy handlował, czym mógł. Autorka wspomina, że wraz z matką sprzedawały galaretki jabłkowe. Wspólnie z ojcem i kilkoma kobietami stworzyły spółdzielnię „Smaczne-Zdrowe”, w której wyrabiano ciasta i makarony. Znajomi Anieli zarejestrowali spółdzielnię „Błysk” zajmującą się produkowaniem baterii do latarek. Dzięki temu wiele osób uniknęło wywiezienia na roboty przymusowe. Aniela, studentka psychologii, podjęła pracę w zakładzie dla sierot wojennych przy ulicy Pięknej. W tym środowisku, pod opieką dr Joanny Kunickiej, powstała nieformalna grupa dyskusyjna, a potem zorganizowano tajne komplety, podczas których  kontynuowano zajęcia z psychologii wychowawczej prowadzone przed wojną przez prof. Stefana Baleya na Uniwersytecie Warszawskim.

Adam Uziembło w dalszej części swojego pamiętnika opisuje pierwsze represje wobec Żydów. Wspomina Achillesa Rosenkranza, specjalistę od prawa stemplowego, który nie chciał łamać prawa i nie zdecydował się na posługiwanie się fałszywymi dokumentami, aby przeżyć. Pod koniec 1940 r. Uziembło jest poszukiwany, dlatego decyduje się na wyjazd do Krakowa, do czego namawia również córkę. Pozostaje aktywnym członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej - Wolność, Równość, Niepodległość działającej w konspiracji od 1939 r. Aniela jest fotografką w gazecie podziemnej dostarczającej informacje z kraju i świata dzięki nasłuchom ze stacji radiowej BBC. Autorka szczegółowo przedstawia proces tworzenia tego pisma. Jej ojciec działał także w tym samym czasie w konspiracyjnej gazecie „Nakazy dnia”.  Aby uzasadnić potrzebę posiadania laboratorium fotograficznego w domu, Aniela fotografowała Kraków podczas pieszych wycieczek. Po klęsce powstania warszawskiego w 1944 r. do Krakowa przyjechały tysiące warszawian, którym udzielono schronienia. Wspomnienia Adama i Anieli Uziembło kończą się informacją o wkroczeniu Armii Czerwonej do Krakowa 17 stycznia 1945 r.

Do tekstu dołączono indeks osób.

 

Autor/Autorka: 
Miejsce powstania: 
Warszawa
Opis fizyczny: 
k.181, 30 cm x 20 cm
Postać: 
luźne kartki
Technika zapisu: 
maszynopis
Język: 
Polski
Dostępność: 
dostępne w oryginale do celów badawczych
Data powstania: 
Od 1960 do 1994
Stan zachowania: 
dobry
Sygnatura: 
Rps akc. 14619
Słowo kluczowe 1: 
Słowo kluczowe 2: 
Słowo kluczowe 3: 
Rodzaj zasobu: 
Kolekcja
Główne tematy: 
wybuch II wojny światowej, działalność podziemna, migracje ludności podczas wojny
Zakres chronologiczny: 
Od 1939 do 1945
Nośnik informacji: 
papier
Typ zasobu: 
pamiętnik/wspomnienia