"Moje nauki perskie i tureckie"

Rękopis rozpoczyna odręczna notatka autorki rękopisu o swoim nauczycielu języka perskiego Wojciechu Feliksie Biberstein-Kazimirskim (1808-1887, w służbie franc. Albert de Biberstein Kazimirski), który przyjaźnił się z ojcem Jadwigi, Tytusem Działyńskim. We Francji został tłumaczem j. perskiego i arabskiego w ministerstwie spraw zagranicznych, a potem pracował w poselstwie francuskim w Persji. Wydał słownik arabsko-francuski (1840) oraz słownik arabsko-francuski żeglarsko-wojskowy (1860). Jadwidze udzielał lekcji języka perskiego, gdy przebywała z matką w Paryżu w 1850 roku, a potem kontynuował korespondencyjnie poprawiając jej perskie wypracowania. Jak z dumą wspomina autorka, "dzięki zacnemu i uczonemu przyjacielowi zostałam członkiem de la Société Asiatique, gdzie mnie bardzo łaskawie przyjęto jako pierwszą tam kobietę". Większą część rękopisu stanowią fragmenty wypracowań i wprawek Jadwigi w języku perskim z poprawkami nauczyciela. Na górze mamy zawsze tekst w języku perskim, a pod nim tłumaczenie i komentarze w języku polskim. Uwagi Kazimirskiego nie mają charakteru wyłącznie czysto językowej korekty, ale wyjaśniają historyczny i kulturowy kontekst. Podobnie w notatkach Jadwigi mamy np. odwołania do mitologii Arabów jak choćby tłumaczenie, że arabski dżin to coś zupełnie innego niż europejski diabeł. Wiele uwagi poświęciła Jadwiga zasadom wymowy, gramatyki i znaczenia wyrazów. Interesują ją także przysłowia perskie. W notatkach są także wiadomości geograficzne czy etnograficzne. Jadwigę fascynuje odmienność myślenia "ludów Wschodu", ich poetyczne upodobania i wierzenia. Na przykład "Wschodnie ludy mniemają że na wiosnę w kwietniu za pierwszym wiosennym deszczem muszla perłowa otwiera się i gdy krople wody wiosennej w nią wpadną zamyka się. Potem rodzi się z tego perła. Z chmury wrzuca kropelkę wody do morza i tworzy z niej człowieka". 

Interesuje ją islam, a jeszcze bardziej wyznający tę religię ludzie. Wnikliwie studiuje tytuły Proroka Mahometa, jak są zapisywane. Często zamiast nazwiska Mahometa stosuje się tylko jeden z tytułów: "Szlachetny" z przymiotów", "Piękny" z zalet, "Wstawiający sięga rodem ludzkim", "Wódz drogi do prawdy", "Powiernik Boga". Cytując Alkoran Mahometanin nigdy inaczej nie mówi jak (po arabsku) rzekł Bóg, który niech będzie wywyższony, nigdy zaś nie mówi, że to powiedział Mahomet prorok. Ile razy zaś mahometanin mówi „rzekł Mahomet prorok” to chodzi o słowa,które wyrzekł prorok a przekazała tradycja. Tradycja zaś, jak tłumaczy, jest sprawą sporną -zawiera mnóstwo niedorzeczności i kłamstw. Każda książka mahometańska zaczyna się od pochwał Boga, a potem Mahometa, jego rodziny i towarzyszy. Pisze też o pojęciu „narodu mahometańskiego”. Szczegółowo opisuje zasady obowiązujące w nazewnictwie Alkoranu: na górze tekst po arabsku lub persku i dalej tłumaczenie z komentarzami i wyjaśnieniami.

Podkreśla obecność wyrazów arabskich w języku perskim – wyjaśnia, że jest ich dużo i niektóre są tak zaadoptowane, że nie ma zwyczaju używać innych. Język arabski zawiera tak wielkie bogactwo wyrażeń, że oddają wszystkie odcienia myśli. Chodzi zresztą nie tylko pojedyncze wyrazy arabskie, ale o „całe formy żywcem arabskie”. Litery druku u góry wyrazów położone wskazują do którego właściwie języka wyraz należy: bo Persowie bez różnicy mogą uzywać arabskich to perskich, a odwrotnie to rzadkość.

W rękopisie są także fragmenty z "Gulistanu", perskiego zbioru przypowieści i anegdot o treściach dydaktycznych autorstwa Sadiego z Szirazu, który w całości został przetłumaczony przez Kazimirskiego. Na końcu znajdują się odręcznie spisane odmiany czasowników, liczebniki w języku perskim, mały słowniczek polsko-perski oraz francusko-perski (drukowane tablice).

Autor/Autorka: 
Inny tytuł: 
Notatki, zeszyty z ćwiczeniami, wypisy perskie i tureckie Jadwigi Zamoyskiej i nauczyciela W. Biberstein-Kazimirskiego
Miejsce powstania: 
Paryż, Kórnik
Opis fizyczny: 
luźne kartki oraz drukowane tablice (od k. 158-164)
Postać: 
luźne kartki
Technika zapisu: 
rękopis
Język: 
Polski
Miejsce przechowywania: 
Dostępność: 
Stan zastrzeżony udostępniany jedynie do celów badawczych; dostępny mikrofilm 6834
Data powstania: 
1851
Stan zachowania: 
pismo czytelne, kartki z cienkiego papieru, przebija pismo z odwrotnej strony co utrudnia miejscami czytelność; kartki niezapisane od 91 do 105
Sygnatura: 
7540
Słowo kluczowe 1: 
Słowo kluczowe 2: 
Nośnik informacji: 
papier
Typ zasobu: 
pamiętnik/wspomnienia