Praca kobiet w walce o Niepodległość w Przemyślu.

Helena Stieberowa, jako jedna z czołowych działaczek organizacji kobiecych w Przemyślu, opisuje pracę kobiet w walce o niepodległość.

Dowiadujemy się, że w Przemyślu już w 1909 r. powstał Związek Polek z Wincentą Tarnawską na czele. Organizacja ta pomagała powstańcom z 1863 r., prowadziła pracę oświatową, a także, jako  pierwsza, zaczęła gromadzić fundusze na walkę o niepodległość. W 1912 r. przyjechał do Przemyśla Walery Sławek i zaprosił Tarnawską do współpracy w zbieraniu składek na polski skarb wojskowy. Praca początkowo przebiegała wśród szykan i kpin rodaków, którzy uginali kark przed zaborcą. W 1913 r. do Przemyśla przybywa J. Piłsudski (pod pseudonimem „Awicz”) i odwiedza p. Styfiego w sprawie założenia Strzelca i p. Tarnawską, by zaprosić ją do współpracy (był pełen uznania dla jej pracy w Związku Polek).

Gdy wybucha wojna i zaczęły tworzyć się Legiony, kobiety gorączkowo rzuciły się do pracy. Powstały szwalnie mundurów legionowych (u Tarnawskiej i Stieberowej). Stieberowa założyła kuchnię dla Legionistów. Zaopatrywano żołnierzy w prowiant i bieliznę. 3 września odchodzi ostatnia drużyna Strzelców zorganizowana przez Józefa Styfiego. Następuje  oblężenie Przemyśla, miasto opustoszało. Trzeba było zająć się bezdomnymi i rannymi. Kobiety szyły dla nich bieliznę i ciepłą odzież, gotowały posiłki. 21. Marca 1915 r Przemyśl upadł i zaczęła się okupacja rosyjska, która trwała do 3, czerwca. Wtedy do miasta weszli Austriacy a z nimi polscy bohaterzy. Szpitale zaczęły się zapełniać i trzeba było roztoczyć opiekę  nad rannymi i chorymi. Powstaje Liga Kobiet, założona przez Wincentę Tarnawską i Helenę Stieberową. Kobiety zakładają gospodę, szatnię i opiekują się rannymi w szpitalu. Tu autorka szczegółowo opisuje zakres prac i podaje nazwiska pań zajmujących się poszczególnymi zadaniami. Pojawia się opis wigilii 1916 r., urządzonej dla Legionistów, na którą zaproszono także Polaków służących w wojsku austriackim. W tym czasie w Przemyślu rozwinęła swą działalność austriacka K-Stelle, która zwróciła większą uwagę na ruch legionowy. Komendę objął kapitan Huczała, którego celem było stłumienie tego ruchu. Zaczęło się śledzenie, a w 1917 r. po niezłożeniu przysięgi przez Legionistów, prześladowania rozpoczęły się na dobre. Na szczęście Stieberowa nawiązała kontakt z Julianem Góralewiczem, który był skierowany do K-Stelli jako fotograf, by został szpiegiem dla sprawy polskiej. Dzięki niemu udało się zapobiec wielu wpadkom i aresztowaniom. Przemyśl stał się ostoją dla tułaczy Legionistów. Do najważniejszych zadań Ligi należało zdobywanie dokumentów i ubrań cywilnych dla ukrywających się Legionistów, wyszukiwano dla nich schronienie i pracę, gotowano posiłki. Organizowano także ucieczki do Królestwa. W pracy konspiracyjnej pomagał jej dzielnie dwunastoletni zaledwie syn, Tadzio, który zmarł wiosną 1919 r. 

Po upadku Austrii 1.11.1918 r. nastąpił chaos z powodu dzikiej demobilizacji wojsk zaborczych. Jednak radość z wolności zakłóciła wieść, że Lwów został zajęty przez Ukraińców, którzy już 4.11 dotarli do Przemyśla. Zaczęła się obrona miasta i znowu kobiety miały ręce pełne roboty. Szpitale znów zapełniły się rannymi. Autorka opisuje pierwszą wigilię w wolnej Polsce, jaką urządziły w szpitalu dla rannych. Po śmierci syna, Stieberowa popadła w depresję i odsunęła się od pracy społecznej. Jednak groźba najazdu bolszewickiego w 1920 r. ponownie zmobilizowała ją do pracy. Organizacje kobiece zawiązały wspólny komitet „Wszystko dla frontu” pod przewodnictwem Zofii Koczerkiewiczowej. Prowadziły stację posiłkową i sanitarną dla żołnierzy.

Autorka w bardzo emocjonalny, barwny  sposób opisuje wydarzenia i poświęcenie kobiet dla sprawy niepodległości. Podaje mnóstwo nazwisk, m.in. Barbara Seidlerowa, Basia Seidlerówna, Maria Capowa, Emilja Capówna, Iza Kosowska, Helena Garlicka, Maria Dobrzańska, Aniela Fijałkiewiczówna, Maria Mazurkiewicz, Aniela Szymilakówna, Irena Benschówna i wiele innych.

Autor/Autorka: 
Miejsce powstania: 
Przemyśl
Opis fizyczny: 
mps., s. 50-69, poszyte; ; 34 cm
Postać: 
oprawa zeszytowa
Technika zapisu: 
rękopis
Język: 
Polski
Miejsce przechowywania: 
Dostępność: 
tak
Data powstania: 
1929
Stan zachowania: 
dobry
Sygnatura: 
180, zespół nr 57/II
Tytuł kolekcji: 
Liga Kobiet Polskich
Uwagi: 
Tekst pochodzi ze zbioru materiałów do Pamiętnika Ligi Kobiet
Słowo kluczowe 1: 
Słowo kluczowe 3: 
Rodzaj zasobu: 
Kolekcja
Nośnik informacji: 
papier
Typ zasobu: 
inne