Saga rodu Tołłoczków herbu Pobóg

Autorka rozpoczyna dzieje rodziny Tołłoczków od charakterystki swojej babki Karoliny z Jaskłowskich Tołłoczkowej. Babka była córką powstańca styczniowego, o którego ułaskawienie i anulowanie konfiskaty majątku zabiegała u wileńskiego generała-gubernatora Michaiła Murawjowa. W czasie powstania, po uwięzieniu ojca i męża, była emisariuszką. Została aresztowana i osadzona w Cytadeli Warszawskiej. Po zakończeniu powstaniu jej mąż wrócił do domu i wtedy urodzili się pierwsi synowie.

Zofia Tołłoczko-Świerszcz przypomina, że dom dziadka był ostoją polskości, a rodzina pielęgnowała tradycje patriotyczne. Jej ojciec i wuj uczyli się w gimnazjum męskim w Białej Podlaskiej. Autorka wymienia restrykcje stosowane wobec uczniów polskojęzycznych i twierdzi, że w regionie zamieszkiwało wielu unitów, dlatego szkoła była jedną z najbardziej rygorystycznej placówek w Królestwie Polskim. Zaznacza, że życie babki i dziadka poznała tylko z opowieści, gdyż urodziła się już po ich śmierci. Wiadomości o swoim ojcu Teodorze Tołłoczko czerpie zaś z własnych wspomnieniach oraz z pozostawionego przez niego pamiętnika. Autorka wspomina ślub rodziców oraz ich wspólne długie życie. Zofia Tołłoczko podkreśla, że ojciec prowadził dobrze prosperujący i nowoczesny pod względem technicznym majątek ziemski w Syczowie pod Brześciem. W 1915 r. w wyniku działań wojennych zniszczeniu uległy zabudowania gospodarskie i maszyny rolnicze. Rodzina przeniosła się do Kijowa, gdzie na świat przychodzi Zofia. W tym czasie Kijów jest dużym ośrodkiem polskiej kultury, jednak wybuch rewolucji październikowej wszystko zmienił. Jej rodzice w 1918 decydują się na wyjazd do Warszawy. Później Teodor Tołłoczko wraca na Polesie i postanawia odbudować rolnictwo w tym regionie. Autorka cofa się do czasów dzieciństwa. Przypomina, że zarówno ona, jak i jej siostry i bracia byli wychowywani w duchu patriotyzmu, a rodzice stali się entuzjastami polityki Piłsudskiego. Opisuje dwór w Rakowicy, gdzie wyjeżdżali na lato.

Wybuch II wojny światowej i wkroczenie Armii Czerwonej na wschodnie tereny Polski zmusiły rodzinę do opuszczenia majątku. Przenieśli się do Warszawy, gdzie ojciec zaangażował się w organizację partyzantki Armii Krajowej na obszarze brzeskim. Pisze także artykuły pod pseudonimem Jak Rakowicki, które są publikowane w prasie konspiracyjnej. Zofia Tołłoczko po przeszkoleniu pielęgniarskim zostaje sanitariuszką w szpitalu bielskim. W lutym 1943 szwagier, siostrzeniec i stryj autorki zostają aresztowani, a następnie trafiają do Auschwitz. Żona i córka stryja umierają na tyfus w tym samym obozie. Podczas powstania warszawskiego w walkach bierze udział prawie cała rodzina autorki, a ona jest sanitariuszką na Ochocie. Po kapitulacji wszyscy trafiają do obozu w Pruszkowie. Ojciec Zofii umiera w 1946 r.

Autorka uważa, że los ojca jest symboliczny dla jego pokolenia ze względu na przeżycie dwóch wojen i trudności z tym związanych oraz z powodu ciągłego przymusu rozpoczynania życia od nowa. Zofia poświęca jeden z akapitów swojej matce, która dożyła późnej starości i odznaczała się życzliwością wobec świata i innych ludzi. Dzieje rodziny kończy krótkie podsumowanie trzech opisanych pokoleń oraz wzmianka o dzieciach, wnukach i prawnukach rodzeństwa autorki. Zofia Tołłoczko dodaje, że opowieść o jej rodzinie jest typową historią szlachty pochodzącej z Kresów, powinna być utrwalona, bo te czasy zdążyły już „przeminąć z wiatrem”.

Inny tytuł: 
Saga rodu Tołłoczków
Miejsce powstania: 
Warszawa
Opis fizyczny: 
9 k. jednostronnie zadrukowanych, 20 x 30 cm
Postać: 
luźne kartki
Technika zapisu: 
maszynopis
Dostępność: 
dostępne w oryginale do celów badawczych
Data powstania: 
1993
Stan zachowania: 
dobry
Sygnatura: 
akc. 14552
Słowo kluczowe 1: 
Słowo kluczowe 2: 
Słowo kluczowe 3: 
Główne tematy: 
losy rodzinne podczas powstania styczniowego, w okresie międzywojennym, w trakcie II wojny światowej i po wojnie
Zakres chronologiczny: 
Od 1863 do 1993
Nośnik informacji: 
papier
Typ zasobu: 
inne