Sprawa „Sokoła” prowokatora z opowiadań tow. Johna Romana.

Jaworowska relacjonuje sprawę „Sokoła” na podstawie kilku notatek jego współtowarzyszy:
1. Opowiadanie towarzysza Romana Johna, ps. „Jaskuła”.
2. Notatka nieznanym charakterem pisma
3. Notatka Michalskiego, ps. „Jaskuła”
4. Notatka Łukasza Siemiątkowskiego, ps. „Tasiemka”
 
„Sokół” nazywał się Marian Trochanowicz, żonaty, 2 córki, mieszkał na ul. Dzielnej, pochodził z Galicji. Z zawodu stolarz-rzemieślnik, pracował w fabryce „Rudolfa” na Nowolipiu; należał do bojowej organizacji PPS, jako dziesiętnik. Jego dziesiątka powstała w dzielnicy Powązki w 1905 r. (po strajku styczniowym), a rozpadła się ok. sierpnia 1905 (po odbijaniu Okrzei). Prowadził ją instruktor Nałęcz. Oprócz nich do dziesiątki należeli: Stefan Rogala, ps. „Stalowy”, Weremowicz, Kozera (później prowokator), Jakimowicz, ps. „Słoń”, Roman John, ps. „Jaskuła”, Michalski, ps. „Krzywy”, Nadolny, Filipowicz. Robota dziesiątki: zamach na  policmajstra Maksymowicza, kilka zabójstw szpicli, rewirowych, stójkowych oraz odbicie Okrzei. Bardziej szczegółowo opisane jest odbijanie Okrzei, które się nie udało z powodu dywersji Kozery, który udaremnił Michalskiemu rzucenie bomby i pomógł agentom aresztować go. Kilka dni później aresztowano kolejnych członków grupy: Nadolnego – dostał 15 lat, Weremowicza – 15 lat, Filipowicza, Sokoła – 15 lat, ale na prośbę Austriaków go zwolniono. Kozera dostał 4 lata katorg, ale został uniewinniony. Jego towarzysze relacjonowali, że został aresztowany na 2 tygodnie przed akcją i prawdopodobnie wtedy skaptowany. Sokół został zabity latem 1914 r, z polecenia Łukasza Siemiątkowskiego, ps. „Tasiemka”. Nie wszyscy wierzyli, że „Sokół” jest prowokatorem, ale ostatecznie wszelkie wątpliwości rozwiały się po rewolucji w Rosji, kiedy ujawniono nazwiska szpiegów i prowokatorów. Nazwisko Sokoła było na liście. Kozera również został zgładzony.
 

Autor/Autorka: 
Wariant tytułu: 
[Wspomnienie. „Sprawa Sokoła – prowokatora” ]
Organizacja/Partia: 
Miejsce powstania: 
Warszawa
Opis fizyczny: 
rps. 23 k., luź.; 24 cm
Postać: 
luźne kartki
Technika zapisu: 
rękopis
Język: 
Polski
Miejsce przechowywania: 
Dostępność: 
tak
Data powstania: 
2026
Stan zachowania: 
dobry
Sygnatura: 
1427/330/IV, t.4, podteczka 2
Tytuł kolekcji: 
Akta Konstancji Jaworowskiej
Uwagi: 
kartki zapisane dwustronnie, dosyć czytelnie
Słowo kluczowe 1: 
Słowo kluczowe 2: 
Rodzaj zasobu: 
Akta personalne
Kolekcja
Nośnik informacji: 
papier
Typ zasobu: 
pamiętnik/wspomnienia