Świadek w procesie 16-tu

Autorka opisuje aresztowanie, przesłuchania, więzienie i zesłanie w głąb Rosji.

Urodziła się w 1913 r. we Lwowie, w rodzinie urzędnika poczty austriackiej. Jej ojciec brał udział w I wojnie światowej i dostał się do niewoli rosyjskiej po upadku Przemyśla. Pisał listy, ale po wybuchu Rewolucji Październikowej wszelki słuch o nim zaginął. Zofia kończy gimnazjum im. Królowej Jadwigi we Lwowie i wychodzi za mąż. Mają dwójkę dzieci. Mąż jako oficer służby czynnej poszedł na front. Wrócił w 1940 r. i zaraz został aresztowany przez NKWD. Prawdopodobnie zginął w Katyniu.

Gdy Armia Czerwona wkroczyła do Lwowa, na mieście pojawiły się plakaty propagandowe, że armia przychodzi jako sprzymierzeniec i wyzwoliciel i przynosi wolność i braterstwo. W następnych dniach miasto zostało splądrowane. Potem zaczynają się aresztowania, głównie z donosów usłużnych Żydów i Ukraińców. Przede wszystkim zamykano ludzi bogatszych, urzędników, byłych wojskowych, właścicieli sklepów i kamienic, księży i inteligencję. Przez cały czas okupacji radzieckiej obowiązywała godzina policyjna. W początkach 1940 r. Zofia wstępuje do konspiracji (późniejsze AK), jako łączniczka w wydzielonej komórce łączności (była to komórka radiowa). W czasie okupacji niemieckiej najgorsza była policja ukraińska, tzw. Hilfspolizei. Gdy zbliżał się front, wśród mieszkańców Lwowa narastały na przemian uczucia radości i strachu przed „wyzwolicielami”. Po wkroczeniu Armii Czerwonej niektóre jednostki AK się ujawniły i zostały natychmiast aresztowane. Komórka radiowa funkcjonowała nadal, nadając audycje. W końcu NKWD natrafia na ślad „Wiktorii” (p. Chomej) i zostaje aresztowana, a w jej mieszkaniu urządzono tzw. „kocioł”. Aresztowano wszystkich wchodzących. Zofia przebywała w więzieniach w Moskwie na Butyrkach i na Łubiance. Autorka opisuje pobyt w tych więzieniach, przesłuchania. Po pewnym okresie wszystkich „łącznościowców” (18 osób) przewieziono do Kijowa, a następnie z powrotem do Lwowa. Tam, praktycznie bez procesu, odczytano im wyroki – w granicach od 5 do 10 lat. Zofia otrzymała 5 lat. Większość kary odsiedziała w obozie w mordawińskiej republice  (na południe od Moskwy), gdzie przebywała do 1951 r., czyli do końca wyroku. Więźniarki zatrudniane tam były głównie przy szyciu tzw. kufajek dla wojska. Autorka opisuje ten obóz i pracę.

Po odsiadce nie została wypuszczona na wolność, lecz zesłana na Sybir, do miejscowości Kasiejski Rejt w tajdze nad rzeką Kasiej (dopływ Angary). Zesłańcy byli zatrudnieni przy wyrębie lasu, ale Zofia dzięki zaświadczeniu, że nie nadaje się do ciężkiej pracy, została zatrudniona przy naprawie i szyciu bielizny i odzieży. Za poradą współwięźniów zawiera fikcyjny związek małżeński z panem Litwinem, przodownikiem pracy. Zarabia szyjąc dla miejscowej ludności. Po śmierci Stalina ogłoszono amnestię. Ostatecznie państwo Litwin są repatriowani do Polski i 6.01.1956 r. przekraczają granicę w Brześciu. Najpierw przebywają u brata Zofii we Wrocławiu, unieważniają fikcyjny związek małżeński i osiedlają się w Legnicy. Zofia wychodzi ponownie za mąż za Wincentego Wojciechowskiego. W 1968 r, po śmierci męża Zofia przenosi się do Kołobrzegu, do swego syna.

Autor/Autorka: 
Miejsce powstania: 
s.l.
Opis fizyczny: 
mps., s. 108-117 luź.; ; 30 cm
Postać: 
luźne kartki
Technika zapisu: 
maszynopis
Język: 
Polski
Miejsce przechowywania: 
Dostępność: 
tak
Data powstania: 
2026
Stan zachowania: 
dobry
Sygnatura: 
AWII/1852
Tytuł kolekcji: 
Archiwum Wschodnie
Słowo kluczowe 1: 
Słowo kluczowe 2: 
Słowo kluczowe 3: 
Nośnik informacji: 
papier
Typ zasobu: 
pamiętnik/wspomnienia