Wspomnienie o Jerzym Ostrowskim

Jerzy Ostrowski – pisarz, uczestnik pierwszej wojny światowej (w armii rosyjskiej), następnie należał do POW i służył w wojsku polskim. Urodzony 9 stycznia 1897 roku w Chodlu. W latach 1930–1931 pracował w Ministerstwie Oświaty jako radca, został z tego stanowiska usunięty. W latach 1931–1932 wizytował szkoły średnie w Kuratorium Wileńskiego Okręgu Szkolnego. W 1932 roku założył w Wilnie czasopismo „Ster”, był też stałym współpracownikiem „Muchy” pod redakcją Władysława Buchnera. W listopadzie 1939 roku aresztowany przez gestapo, trafił następnie do Oświęcima, a potem do Guzen, gdzie zmarł 24 listopada 1942 roku. Jego pierwszą żoną była Ewa Szelburg-Zarembina.

Ewa Kołaczkowska poznała Jerzego Ostrowskiego na balu w 24 pułku ułanów w Kraśniku, który odbywał się we wrześniu 1930 roku. Ponaddziesęcioletnią znajomość z pisarzem przerwała jego śmierć w Guzen w 1942 roku. Autorka wspomnień jeszcze przed wyjazdem do Anglii w 1939 roku pozostawiła zbiór około 60 listów Jerzego Ostrowskiego z adnotacją „Spalić po mojej śmierci”, ale paczka z listami ostatecznie trafiła do niej, gdy przebywała na emigracji. W latach 70., gdy zaczęła porządkować papiery osobiste, zdecydowała się na napisanie wspomnienia o przyjaciela: „(...) tyle wskazówek czy sformułowań Jerzego weszło na stałe w mój styl życia i postępowania, ale w wieku dwudziestu lat nie doszły jeszcze do głosu, a wskutek wychowania w środowisku raczej ospałym umysłowo, zetknięcie się z dynamiką umysłową i życiową Jerzego stanowiło dla mnie rewelacyjny bodziec” (k. 4).

Kołaczkowska daje szczegółowy opis sylwetki Jerzego Ostrowskiego jako przyjaciela, erudyty, literata, działacza niepodległościowego, żołnierza, ilustrowane odniesieniami do jego powieści (również recenzji jego książek) i listów. „Był wrogiem obawy przed życiem, cofania się przed ryzykiem i przed tym, co może przynieść kłopoty, trudności czy nawet porażkę” (k. 6); „Dużo czytał dużo umiał, dużo wiedział, ale to, co żywe, co może być obiektem kształtowania było dla niego ważniejsze, choc trudniejsze, niż to, co książkowe” (k. 6); „W czasie naszych wiosennych wycieczek motocyklowych pod Warszawę Jerzy, tak jak i ja, uważał pierwszą, lekką zieloność brzóz za jedno z najpiękniejszych zjawisk w przyrodzie, a za wielki dziw, że już w następną niedzielę ta mgiełka stwała się powodzią zieleni” (k. 24a); „Tak jak i w innych dziedzinach Jerzy cenił oryginalne inwencje, a także majsterkowanie” (k. 30).

Obok wspomnień bezpośrednio odnoszących się do Jerzego Ostrowskiego Ewa Kołaczkowska daje też fragmentaryczne, lecz interesujące szkice autobiograficzne – o dorastaniu, zainteresowaniach, przeprowadzce do Warszawy młodzieńczych lekturach (zwłaszcza dotyczących „odrębności w psychologii kobiety i mężczyzny”, k. 39–40), o których pisze w kontekście książek wspólnie czytanych z przyjacielem (poezje Skamandrytów, twórczość Nietzschego, Leśmiana).

W tekście wspomnienia autorka zamieszcza listy Jerzego Ostrowskiego, adresowane do niej, przesyłane od lat 30. (korespondencja z lat 1931–1932, gdy przebywał w Wilnie; z lat 1933–1938, kiedy mieszkał w Rzeszowie). Na ich podstawie ujawnia się rodzaj relacji młodej Kołaczkowskiej ze starszym od niej przyjacielem – korespondencja ma charakter osobisty, dotyczy codziennych zajęć, Ostrowski poza tym wspierał adresatkę w jej wyborach związanych z dalszym kształceniem (po tym, jak porzuciła studia prawnicze). Listy są opatrzone uzupełniającym komentarzem Kołaczkowskiej.

W czasie okupacji Kołaczkowska nie miała kontaktu z Ostrowskim. O jego śmierci dowiedziała się po wojnie.

Autor/Autorka: 
Miejsce powstania: 
Warszawa
Opis fizyczny: 
21,5 x 30, 120 k.
Postać: 
luźne kartki
Technika zapisu: 
maszynopis
Język: 
Polski
Dostępność: 
dostępny do celów badawczych
Data powstania: 
Od 1975 do 1976
Stan zachowania: 
bardzo dobry
Sygnatura: 
akc. 11632
Uwagi: 
korekta naniesiona ręką autorki odręcznie, nieliczne skreślenia, niektóre fragmenty naklejone na pierwotną wersję; k. 120 – zdjęcie Jerzego Ostrowskiego, portret, wykonany w Wilnie ok. 1932 roku
Słowo kluczowe 1: 
Słowo kluczowe 2: 
Rodzaj zasobu: 
Archiwum osobiste
Główne tematy: 
biografia przyjaciela
Nazwa geograficzna - słowo kluczowe: 
Zakres chronologiczny: 
Od 1930 do 1939
Nośnik informacji: 
papier
Typ zasobu: 
pamiętnik/wspomnienia